Alle GS-Essays van Hans Jansen

Volgens GS is de geleerde op 5-5-2015 om 11 uur overleden.

Ik heb al zijn GS-essays gelezen en opgespaard.
Alle essays van 13-9-2013 t/m 25-4-2015 zijn in een mega-pdf vervat (1.09 MB).

RIP

Deze essays staan ten dienste van onze civilisatie en zijn dus van ons allen.

Beschaafde Verachting voor Allochtone Culturen.

De open maatschappij is krachteloos. De Politieke Correctheid verlamt de burger zelfs zijn eigen cultuur niet meer te kunnen verdedigen. Zij is geen emancipatorische beweging, eerder een verminking van de beginselen der Aufklärung:

"Namelijk dat niets en niemand boven kritiek verheven mag staan. Als andere culturen niet bekritiseerd mogen worden kan je allicht de eigene niet meer verdedigen."

Daarenboven dreigen bangeriken gevaren van autoritaire regiems, islamistische of extreem-rechtse groeperingen.

Onze reactie moet zijn als levenshouding een beschaafde verachting te koesteren en ook daarvoor uit te komen (niet: ad hominem) als geloofsdogma's, gedragswijzen en waardebepalingen ons irrationeel, immoreel of onmenselijk overkomen. Zijn wij immers geen kinderen van de Aufklärung? Dan dienen wij daar ook naar te handelen met gebruikmaking van de actuele stand van kennis. De maatschappij van nu belemmert zulks en zo worden we verlamd. Het blijft dus een zaak van intellectuele abstractie te reageren maar dat is verrekte lastig tegenover provocerende activisten.

Aufklärung

Carlo Strenger - Aufklärung. Dlf 27-4-2015


Een van de beste boeken die ik gelezen heb vind ik:  
Aufklärung heute: Bedingungen unserer Freiheit. (1980). Meerdere schrijvers.  Zürich: Interfrom. ISBN 3-7201-5126-3

Porno in Kamp Vught

"Het grootste deel van de leiding van Kamp Vught (Konzentrationslager Herzogenbusch) werd gearresteerd en naar Duitsland afgevoerd wegens verduistering en liaisons met Joodsche meisjes."

Aldus een van de vele korte berichten op de achterpagina. Deze praktijk moet dan vóór Kerst 1943 zijn geschied.

De rangen van de SS-leiding liggen in het midden van de lagere officieren:
Hauptsturmführer of Hauptmann, alhier Kapitein;
Sturmbannführer of Majoor en ook Majoor hier.

Aangezien Grünewald hoofd was van oktober 1943 tot januari 1944 kan hij geen porno hebben gehad maar moet het nog lager personeel zijn geweest.

Plattegrond Kamp Vught met veel Philipsafdeligen

Ooit zag ik een foto van vier naakte Joodse meisjes die hun handen voor de buik hielden. Een leunde tegen een soort kastje en liet zich door een kampbewaker in lange jas met zijn linkerhand betasten. De anderen keken verrast toe. Je kan dit opvatten dat de desbetreffende meisjes flirtten.


Wist U. (1943). Je Maintiendrai Kerstnummer. 16.

Antipaapse rel in Heerlen 1944

Niet een verzetsblad maar een in de bezettingstijd regulier orgaan dat de kerk in de smiezen hield. Het had een kattebelletje in handen gekregen dat de toewijzing van vrijbankvleesch met voorrang naar kloosterlingen gaat, op basis van vriendjespolitiek in het bureau van de Toewijzingscommissie.

Ons verzetsblad juicht met ingehouden adem dat het zo wel erg gemakkelijk wordt te spioneren zonder er zelf iets voor te doen. Niet dagelijks wordt de inhoud van interne memo's openbaar zodat je kan spreken over een gelukstreffer voor een lekker openbaar schandaal.

In het katholieke milieu is altijd onderling een handel zoals in later jaren zal blijken dat gemeentebesturen opdrachten van openbare werken liever aan plaatselijke aannemers toewijzen waarmede concurrentie wordt uitgesloten.

Kloosterkerk Heerlen

De N.S.B. werkt met vriendjes, hun bevoordeelde burgemeesters hebben een danige opslag van hun salaris gekregen zodat collaboratie wel erg aantrekkelijk wordt. Als zelfs de Boerenbond (ik was eens in hun winkel te Groesbeek) wordt verboden en de kas in beslag genomen durf je te veronderstellen dat zo een geldpot spoedig uit het zicht zal verdwijnen. Het is eigenlijk strijdig met de propaganda van het Nationaal-Socialisme maar het vigeert toch: de een vette baantjes en de ander vette kaantjes!


De Baantjes en de Kaantjes. (februari 1944). De Stem. Voor God, Koningin en Vaderland. 6

Een Duitse Executie 8 Dagen nog na de Bevrijding op Zeeburgerdijk

Wanneer precies is de Duitse bezetting opgeheven, Wageningen is een officieel document maar de Duitsers zaten nog alom. Dat is juist nog een militaire organisatie met eigen wetten van binnen en oorlogsrecht van buiten. Een capitulatie als verdrag is maar een papier maar de realiteit is anders.

Er moest boven alles de interne discipline in de Duitse gelederen behouden blijven en daartoe kan het standrecht dienen. Doch ook een improvisatorische krijgsraad te velde, zo de naam luidt.

Op de 4e mei 2015 wordt tijdens de vele radioartikelen gezegd dat na de 5e mei 1945 er nog 114 Nederlandse en 42 Duitse personen geëxecuteerd zijn of door schietpartij om het leven gekomen. Belangrijk te weten dat de Duitsers zich niet lieten provoceren, ook zouden ze kunnen schieten op burgerbevolking. Het is onbezonnen te dansen voor de neus van de leeuw!

Dat deed mij een herinnering doen opkomen die ik als geïnteresseerd jongmens heb gelezen in het Juristenblad medio 60er. Het betrof een executie van Duitse deserteurs door Duitse militairen en wel met toestemming van de geallieerde (Canadese in Amsterdam) autoriteiten die het bestuur van de stad en bezet gebied in handen hadden. Zoals de garnizoenscommandant alle jaren later deze macht als reserve heeft behouden.
Het begon met een artikel van provocerende strekking, zeker om anderen uit te lokken. Daarna meldde zich 'n jurist die op grond van zijn in die tijd gemaakte aantekeningen uitvoerig verslag deed van de toenmalige gebeurtenissen. Als alles geschreven en dus gepubliceerd is houdt het verhaal op en gebeurt er verder niets meer. Ook ik heb er nooit meer over gelezen tot nu dan.

Het kan zijn de executie op 13 mei 1945 van korporaal Bruno Dorfer en bootsman Rainer Beck, de locatie was op het Zeeburgereiland aan het Nieuwe Diep te Amsterdam.

Zeeburgerdijk Nieuwe Diep - Beeldbank Stadsarchief Amsterdam

Zie ook:
Macabere executies na de bevrijding.
Vertrouwen in Canadezen werd Duitse deserteurs na oorlog fataal.
Digibron - Kenniscentrum Gereformeerde Gezindte 3-5-1996

De Marshalleilanden door de Amerikanen veroverd

In februari 1944 weet ondervermeld verzetsblad al te melden dat de Marchalleilanden door de Amerikanen (op 31 januari 1944) zijn veroverd. Curieus te weten is dat deze eilanden (vanaf 1885) Duits mandaadgebied waren tòt de Eerste Wereldoorlog als Japan deze verovert en de Volkerenbond (met suspecte politiek) dit sanctioneert. Daarmee hebben de Amerikanen in hun noordelijke en westelijke richting de oceaaneilanden op het oog teneinde Japan in te sluiten en bases op te richten. Onderhavige eilanden zijn een bonus aangezien Kwajalein een goede haven bezit.

Kwajalein atoll

Vermeld wordt dat de Japanners de dichtbevolkte steden in hun moederland beginnen te evacueren.

Het is dus ruim een week dat dit frontnieuws uiteraard met de clandestiene radio op de lange golf werd opgevangen en al aan de Nederlanders werd doorgegeven!

"De gedachten van de heeren aan wijlen de Wilhelmstrasse te Berlijn zullen nog wel eens uitgaan naar dit weinig vruchtbaar doch strategisch belangrijk eilandenrijk waar eenmaal de Duitsche vlag woei."

Politiek Overzicht. (februari 1944). De STEM voor God, Koningin en Vaderland. 7.

Anton Mussert's Rijkdom

De cijfers doen je wel duizelen; begrippen als verlies- en winstrekening, balanstotaal, vermogen en winst. Dit wordt me echt teveel en daarom moet ik me beperken tot een puur persoonlijke indruk op grond van mijn generale kennis en dit specifieke artikel uit het verzetsblad.

Allereerst mijn verbazing hoe een in het verzet activistische man aan Mussert's cijfers kon komen. Toch is het zo dat hij zelf niet angstvallig de openbaarheid behoeft te vermijden, de man kan net zo goed een behoorlijke functie hebben in de financiële wereld en aldus zonder al te veel op te vallen cijfermateriaal verzamelen. Maar weer niet zo volledig als hij aan het slot toch om medewerking verzoekt (meer) bronnen te noemen. Zijn verzetsactiviteit is vanzelfsprekend geheim.

Er waren voor de Beweging twee hoofdstromen van inkomsten:
1. De Nationale Pers.
2. "NENASU".

1. Je kunt verwachten dat N.S.B.-drukwerk niet zomaar door elke uitgever werd geaccepteerd. Een eigen pers is een bittere noodzaak, hetgeen ook 'n Domela Nieuwenhuis allang wist een eigen pers voor zijn revolutionaire lectuur te moeten hebben. Om deze kostbare inboedel te beschermen bezat hij zelfs een revolver, allerminst anarchistisch zou je zeggen, maar het moest wel, iemand zou kunnen inbreken en sabotage verrichten. Doch neem ik aan dat Musserts WA-mannen zijn gebouw en hoofdkwartier wel bewaakten.

Poster voor werving bewaking van de Beweging

Het drukkerswezen bracht Mussert geen windeieren. De cijfers schommelen tussen 50 en 150 mille. Er zijn boekingsbenamingen in feite als persoonlijke gift aan de Leider. Om dit te doorzien moet je wel verstand hebben van boekhouding! We weten dus in welke hoek onze schrijver te vinden is. Het "bedrijfsdoeleind" is dus Mussert zelf.

2. "NENASU", acroniem voor Stichting Nederlands Nationaal-Socialistische Uitgeverij.
Ook hier forse bedragen die de zak van de leider in vloeiden. Er wordt niet gezegd dat dit declaraties zijn van verrichte kosten voor zijn rondreizende politieke activiteit maar dan nog, als deze "vergoedingen" naar zijn privé-adres gaan is het allicht (zelf-)verrijking. Een Gemeente-bankpasje als bij 'n gulle heertje spelende globaalreizende burgemeester bestond nog niet. Een naaimachine voor Neelie was wel te gek.
Na de vele cijfers lezen we over gift, douceur en de boeking "bedrijfsdoeleind" maar weten we al dat dit een smoes is voor eigen geldstroom.

A. Mussert - Opening van een gemaal

Prachtig is de zin:

"Uit het vorenstaande blijkt, dat het Leiderschap Mussert belangrijk meer op brengt dan zijn gewezen functie bij den Provincialen Waterstaat." (Hoofdingenieur Provinciale Waterstaat Utrecht - aanleg Amsterdamsch-Rijnkanaal.)

Kortom: cumulatie van inkomen waarvan Mussert zelf(s) zijn tegenstanders verweet.



Musserts Eer en Geweten. (februari 1944). Vrij Nederland J4, No. 10. 6-7.

"Er zal recht gedaan worden", verzekert het Verzet

Maar de idee tot recht komt van de regering in ballingschap te Londen. Het Verzet geeft een eerste aanzet.

Men veronderstelt de instelling van een bijzondere opsporing en rechtspleging door Politie en Justitie
Recht in eigen hand voorkomen (zoals in Frankrijk met L'Épuration na 25 augustus 1944 zal geschieden).
Zet uit je hoofd iets van doodschieten (zonder vorm van proces dan).
Niet louter lidmaatschap der N.S.B. doch de daden binnen N.S.B.-verband zijn strafbaar. Toch werden hele gezinnen die met de beweging als sympathisant meeliepen in een van de 50 kampen à 1000 personen gedetineerd. Later zal het boek "Kamptoestanden" verschijnen.
De politieman die Joden opspoort is strafbaar. Dit zal later onjuist blijken aangezien het gehele politieapparaat zoals altijd opsporingswerkzaamheden verricht en zij niet altijd weet of een verdachte van Joodse afkomst nu hierom of vanwege de verdenking van een strafbaar feit wordt aangehouden. De regering in ballingschap moest een opsporingsapparaat paraat hebben en dat is... de bestaande politie! De politieman die lid is geweest van de N.S.B. werd inderdaad ontslagen doch wat te doen als deze (zo tegen het eind van de oorlog dan) Joden juist heeft geholpen zo niet heeft laten onderduiken? Deze zal zich mooi kunnen beroepen op het verricht hebben van vaderlandslievende daden en dit perfecterwijs als verdediging aanvoeren.

Spionage of noem het research wordt aangemoedigd feiten (nu: data geheten) te vergaren en te documenteren als ook veilig op te slaan
Noteer de namen van N.S.B.-leden nu al verdacht van landverraad.
Zij die in Duitse krijgsdienst gingen.

Tentoonstelling Goed/Fout in Bijzondere Collecties UB/UvA

Verraders van de Gestapo met zoals later zal blijken in extremo Joden die Joden verraadden. Alleen zijn verraders niet als zodanig herkenbaar anders kunnen zijn hun werkje toch niet meer verrichten,  zou ik zo zeggen, zeker als vertrouwen in hun naaste omgeving geschaad is. Niemand heeft Ans van Dijk verdacht alleen de caféhoudster Van Beeren (zuster van) dacht in een flits waarom ze nog niet weggehaald is...

Ans van Dijk - Gezinskaart

Een Van der Waals die een aantal scholieren van het Ig weet te charmeren is iets ongelooflijks!
Personeel van KZ's en gevangenissen die mishandelen of doden.
Ambtenaren die op enigerlei wijze hebben meegewerkt aan deportaties. Zo een principebesluit is onuitvoerbaar want welke ambtenaar weet toentertijd de verstrekkende gevolgen van zijn handelen laat staan wat er na deportatie is gebeurd? Handig is bij voorbaat iets te doen dat lijkt op medewerking maar in feite een nutteloze tegenwerking is waarop een verdachte zich later toch kan beroepen. De man moet immers ook aan het behoud van zijn betrekking en het welzijn van zijn gezin denken. Elders wordt zelfs gedetailleerd advies gegeven tot grootschalige sabotage maar dat is echt te gek voor woorden.
Zwarthandelaren.
Ronselaars voor krijgsdienst.
Aannemers en arbeiders die uit zichzelf (de definitie van collaboratie) hun diensten hebben aangeboden. Inderdaad werd de gewone man veel eerder vervolgd dan de grote jongen, immers de wederopbouw had juist die ondernemers met hun kennis van zaken nodig. Ooit gehoord dat een bunkerbouwer straf kreeg?
Propagandisten van nationaalsocialistisch gedachtegoed.

Te verwachten straffen
Doodstraf (hier is men in Nederland spaarzaam geweest), gevangenisstraf van levenslang tot tijdelijk  (hier is 10 jaar wel een grens met heel wat vervroegde vrijlantingen), opvoedingskampen (zeker met geallieerd filmmateriaal van de gang van zaken in Duitse concentratiekampen), confiscatie, geldboeten,

Hugo Boss die van een geallieerde rechtbank een geldboete kreeg van een millioen

ontslag of degradatie (niet vermeld 'n tijdelijke ontzetting uit, denk aan een arts lid van de KK), schadevergoeding of ontzegging van het Nederlanderschap. Het Nederlandsche Beheersinstituut met plaatselijke afdelingen onderzoekt de aanwezigheid van mogelijk vijandelijk vermogen en verstrekt dispensatie als opgave verkregen is van roerende en onroerende goederen, werkgevers en getuigen à décharge. We weten maar al te goed dat de kleine man het eerst de dupe is.
Nogmaals dringt men aan alleen de rechter te laten spreken en dit is toch heel beschaafd.


Er zal Recht gedaan worden. (februari 1944). Vrij Nederland J4, No. 10. 7-8.

Zwijgen is goed goud maar praten is goed fout

"Als bij het illegale werk drie menschen weten wat maar twee behoeven te weten, is er een fout gemaakt."

Zo besluit het verzetsblad Je Maintiendrai in zijn Kerstnummer van 1943. Dat Zwijgen Goud is geldt in en voor alle tijden: tijdens de Reformatie, onder Philips IIe, in de Napoleontische jaren en in de tijd van oorlog en bezetting 1940-1945. Het snelste verraad is van buren, hevig gepraktiseerd in de voormalige USSR en de DDR.

Al in Haar (radio-)rede van H.M. Koningin Wilhelmina op 6 mei 1942 dringt de vorstin "de landgenooten erop aan in alle talen te zwijgen omtrent onderwerpen waarin de vijand belang kan stellen onverschillig met wien ge ook in gesprek zijt!"

Op de tentoonstelling GoedFout (Grafische vormgeving) is 'n poster te zien die waarschuwt:

Poster N.S.B. 1942, ontwerp Van Altena

doch is deze uitgegeven door de N.S.B. Er werd getracht door middel van beeldtaal de bevolking te waarschuwen geen geloof te hechten aan anti-Duitse geruchten. Beeldtaal van pamfletten, aanplakbiljetten en kleurrijke posters o.b.v. artistiek design is de meest directe beïnvloedingsmogelijkheid voor bevolking, de Duitsers wisten dit als de besten. In Nederland waren ontwerpers bezig medewerking te verlenen aan deze activiteit welke na de bevrijding, indien ze nog leefden, wordt verzwegen. Overigens hebben ze er niet veel aan verdiend. Een enkel maal zien we een poster die een mutatie is van een eerdere Duitse.

Ook in Londen hingen vellen om de mensen te waarschuwen niet te praten, bedoeld voor niet op straat, dat er onbekende passanten woorden zouden kunnen opvangen. Allicht riskant, aan de zuidkust was de geallieerde oorlogsinspanning in volle gang hetgeen de Duitsers niet mochten weten. Ik herinner me gelezen te hebben dat de krijgskundige B.H. Liddell Hart in een dronken bui uitlatingen deed in het openbaar, de hoge functionaris werd genadeloos opgepakt en onder huisarrest gesteld.

Zwijgen is Goud geldt ook in het vrije land van onze tijd als politiek meespeelt: te denken aan de immigratie, de vluchtelingen en de integratie.

Tot en met 6 september 2015

We weten dat van de gepropageerde vrijheid van de N.S.B. onder Duitse bezetting niets terecht is gekomen

De vrijheid gesymboliseerd door de geweldige witte meeuw; in het logo van Wilders' PVV komt ook een meeuw voor met dezelfde bedoeling alleen een andere richting want de vogel vliegt over ons hoofd. De PVV ontkent enige verwantschap of het zich hebben laten inspireren door.


Zonder titel. (Kerst 1943). Je Maintiendrai. 11, 14.

Boxers tegen Vrijlating van Willy Lages

Het Comité van Protest tegen de Gratieverlening aan Lages deed in Amsterdam een oproep te protesteren door middel van een protestmanifestatie en stille tocht op zondag 12 oktober 1952. Het secretariaat is C.J. v.d. Kraan, Legmeerstraat 1 te Amsterdan-West, tel 87888.

W.P.F. Lages was eerder door het Amsterdams Bijzondere Gerechtshof veroordeeld tot de doodstraf doch Zijne Excellentie de Minister van Justitie mr. J.M. Donker verleende gratie.

De eerste lijst bevat de namen van de instemmers met het protest.

De tweede lijst is een groot aantal namen met protest tegen de gratieverlening. Hierin zijn opvallend veel namen van academici als artsen maar ook kunstenaars en journalisten.

Een derde opsomming van bedrijven wier personeel collectief tekenden als 145 arbeiders van de  Amstelbrouwerij tot en met werklozen.

Ten slotte de explicite lijst van de sporters, voornamelijk boxers. In principe betaamt het sport niet te vermengen met politiek noch met besluiten van hogeraf. Maar in 1956 was de verontwaardiging tegen de Russische inval in Hongarije zo groot dat de Nederlandse ploeg niet afreisde naar Melbourne.

Bekende slachtoffers van W.P.F. Lages waren G.J. van der Veen, de schrijver A.M. de Jong en de Haarlemse verzetsheldin Hannie Schaft. W.P.F. Lages was de organisator van de z.g. Silbertanne-actie. 

PROTEST heet het pamflet maar eigenlijk valt tegen een besluit van de Kroon niet veel te doen.

W.P.F. Lages bleef tot zijn ernstige ziekte in de gevangenis te Breda en werd na een enorme commotie toch na een voorarrest en detentie van 21 jaren door de minister van Justitie I. Samkalden op 9 juni 1966 vervroegd vrijgelaten. Hij stierf vijf jaar later in Duitsland.

Nergens wordt de voornaam van de persoon genoemd, wel de vermelding van oorlogsmisdadiger.

Ons Comité ontving verder onderstaande Oproep, getekend door een aantal sportbeoefenaars:

„Ondergetekenden, beoefenaars van verschillende takken van sport In ons land, willen hun stem verheffen tegen de aantasting van het rechtsgevoel van het Nederlandse volk, door het verlenen van gratie aan de oorlogsmisdadiger Lages.

Deze gratieverlening, die het gevaar in­houdt van invrijheidstelling, is een hoon aan de duizenden doden van ons vaderland tijdens de bezetting en een slag in het gezicht van alle Nederlanders, die goed en bloed voor ons land geofferd hebben.

Met instemming hebben wij kennis genomen van de oproep van een aantal vooraanstaande personen aan de bevolking van Amsterdam en omgeving, om te komen tot een nationale protestbetoging in Amsterdam tegen deze gratieverlening.

Wij roepen alle sportbeoefenaars en sportenthousiasten op hun protest bij de onze te voegen en hun instemming te betuigen met de Nationale Protestbeweging.”

Amsterdam, 4 October 1952

Deze oproep werd ondertekend door

G. Baars, leraar lich. opvoeding.

N. Bisschop, bokspromotor.

Mej. M. v. d. Bol, lerares lich. opvoeding.

W. Boonkamp, voetballer.

W. C. Borrius, leraar lich. opvoeding.

N. Bouterse, voetballer.

C. Brummelhuis, bestuurder voetbalver.

J. Buhling, leraar lich. opvoeding.

H. G. Burgemeester, bokser.

C. de By, bestuurder gymn.ver.

H. v. Deersel, bokser.

A. J. Donker, wielrenner.

D. Douma, leraar lich. opvoeding.

J. Drost, gepens. leraar lich. opvoeding.

R. v. Dijk, voetballer.

J. v. Eek, bokser.

J. A. Edelenbos, bestuurder sportver.

E. van Es, bestuurder zwemver.

G. Eveleens, bokser.

D. de Groot, wielrenner.

D. Groothuis, bokser.

M. v. Guurs, bokser.

J. v. Hattum, oud-bestuurder voetbalver.

J. v. Hoks, voetballer.

J.  Hubeek, bokser.

J. Hijzelendoorn, wielrenner.

Mej. G. de Jong, athletiek.

H. G. v. d. Kerff, voetballer.

T. Kerkhoven, bokser.

W. Kersbergen, voetballer.

D. J. Keuch, best. voetbalver.

Kneppers, bokser.

P. Koekebakkèr, voetballer.

P. Fröhling, bokser.

G. Loos, wielrenner.

J. F. Lust, bokser.

H. J. Los, bokser.

J. Meyer, bokser.

F. Mesman, voetballer.

G. Molenkamp, voetballer.

C. Oostrum, bokser.

W. Ox, krachtsport.

R. v. Praag, gymnast.

J. Reynolds, trainer.

G. J. v. d. Roest, voetballer.

W. Schagen bokser.

P. v. Heusden, wielrenner.

J. la Grouw, wielrenner.

H. Scheelings, bokser.

L. J. H. Stiens, leraar lich. opvoeding.

L. Stiens, turner.

W. v. Stokken, bokser.

A. Teiwes, bestuurder voetbalver.

G. Teunissen, bokser.

G. v. d. Velde, bokser.

L. Vinju, bestuurder wielrenver.

Mevr. E. M. v. d. Wal—Haringa, bestuurder handbalvereniging.

H. Weber, leraar lich. opvoeding.

S. de Wilde, bestuurder sportver.

A. Wimmers, voetballer.

H. v. d. Zee, bokser.

P. J. Zwaan jr., bokser.


Ons Comité ontving Oproep van Sportbeoefenaars. (oktober 1952). PROTEST tegen de gratieverlening aan de Oorlogsmisdadiger Lages. 2.

Verzetsblad 1944 met Dreigement

Wij willen nog een karakterlooze ambtenaar signaleeren : de Heer van Eijk, door het C.D.K. gedetacheerd bij afgifte van de nieuwe stamkaarten in Den Haag, hij noemt zich "goede Nederlander", doch hij werkt zich een ongeluk om de beloofde premie in de wacht te sleepen, uitgeloofd voor de snelle afwerking van de stamkaarten. De Heer van Eijk kan er zeker van zijn, dat hij niet over den rug van de onderduikers promotie kan maken. Er zal later met dergelijke individuen afgerekend worden, daar kunnen zij zeker van zijn.


C.D.K. is de afkorting voor Het Centraal Distributiekantoor als onderdeel van Het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd en was belast met de technische uitvoering van de distributiemaatregelen.
Het C.D.K. was gevestigd in de Louise Henriëttestraat in Den Haag, met bijkantoren in Gennep en Hattem. Tijdens de Bezetting, in mei 1943, werd het C.D.K. overgeplaatst naar Zwolle, omdat een deel van Den Haag tot 'Sperrgebiet' werd verklaard in verband met de bouw van verdedigingswerken in de dicht bij de zee gelegen stadsdelen; in maart 1945 volgde weer de verhuizing naar Den Haag.

Het Utrechts Archief 778

Dan ligt het meer voor de hand dat Van Eijk eerder werkzaam was in een van de vele Distributiekringen. Talloos zijn weinig-riskante overvallen door het verzet op onbewaakte distributiekantoren, tenzij overdag als de archiefkasten openstaan, in de verzetsbladen als triomf vermeld, de begeerde buit zijn de distributiestamkaarten en -bonnen die men aanwendt t.b.v. de onderduikers. Dan gaat deze illegale activiteit toch eigenlijk over de rug van de werkende mannen, vrouwen en hun gezin. Maar ook vervalsingen waren in omloop, de echte hebben echter unieke kenmerken.

 

Tweede Distributie Stamkaart Amsterdam. De echtheid is gecontroleerd  o.g.v. de verkregen informatie uit de tentoonstelling in het Verzetsmuseum op 6-2-2000. Gele doorhalingen van mij.

Zij zijn gesignaleerd. (15 februari 1944). Op Wacht voor God-Nederland-Oranje. 4.

Theresia van Ávila 500 jaar geleden geboren

Deze vrouw was wellicht van Joodse afkomst. Haar 500e verjaardag wordt heden gevierd.

Afgezien van de mystiek, waarover veel geschreven zal zijn, is bekend dat de versterving (mortificatio) bij haar in hoogste mate present is, niet alleen op voorgeschreven tijdstippen maar nog meer afzonderlijk. Dan gelden de middelen van zelfkastijding, blootsvoets gaan, het omdoen van cilices als ook het dragen van een kruis op haar schouders (zoals Von Görres van devote kloosterzusters uitvoerigerwijze beschreef in zijn Christliche Mystik. Alsdan kan Satan die immers rijkdom, eer, pracht en praal belooft verre gehouden worden ter wille van de præcox aardse vereniging met God.

De trance en extase kunnen zo na 15 jaar bereikt worden wat psychedelische middelen al direct doen. Maar daaraan gaat een lichaam dan ook ten gronde. Mystici zijn sterk.

De Hollandse genever en rijnwijn drinkende voorname calvinisten in Holland zullen haar niet gekend hebben; wellicht hadden later de overgebleven en op de achtergrond levende katholieken aan haar leven meer voorbeeld van versterving.

Zij werd 67 jaar.

Cornelia Vicks en Hélène, la Fille du Meunier

Deze is het pseudoniem van Cornelia van Wijck, geboren op 18-10-1910 te Terneuzen. Na haar Franse studie ooit in Lille en later Parijs noemde ze zich Cornélie welke naam ik respecterwijs voortaan aanhoud.

Haar roman

Zij schreef nog onder haar eigen voornaam:

Cornelia Vicks. (1979). Hélène, la fille du meunier. Paris: La pensée universelle.

Een vervolgdeel is wel geschreven geworden maar niet uitgegeven.

Ook vertaalde ze gedichten voor een Parijse poëzieclub.

Haar pseudoniem

De oorsprong is onbekend. Het kan natuurlijk zijn dat zij deze naam voor ’n Amerikaans medicijnmerk t.b.v. de luchtwegen dagelijks heeft zien staan in het sanitairkastje. In Franse vocabulaire is dit woord niet aanwezig. Vick is wel een in 1970-1977 verschenen Frans magazine geweest voor avonturen en reizen, zij heeft echter nimmer gesproken hierin gelezen te hebben. Het Duitse Vick! is een interjectie van ficken voor coïtus, Vick is een abbreviatie van Friedrich terwijl Vicky komt van Victoria; deze voornamen hebben geen voorkomen in haar familie. Ook geen treffer in Argot.

Maar de leukste associatie is met vics, pluralis voor vic, abbreviatie van Vitrola, de phonographe met geluidshoorn van ‘His Master’s Voice’ (logo  1921) van de Victor Talking Machine Company (1901). Ze zal zo een oud apparaat met schellak 78-toerenplaten van haar vader toch niet in huis gehad hebben?

De naam Enrico Caruso doemt subiet op, nimmer heeft Cornélie blijk gegeven van muzikale interesse.

In Amsterdam logeerde zij steevast in hotel Victoria tegenover het Centraal Station.

Of was er gewoon een aardig speelhondje met die naam in haar jeugd?

Haar Afkomst

Cornélie is geboren op 18-10-1910 in de molen te Terneuzen.

Haar vader is Jacobus van Wijck, 1881-1949 te Terneuzen en op 1908 gehuwd met Cornelia Cornelia Adriana Geelhoedt (1883 -1958). Hij overleed op 68-jarige leeftijd. Geelhoed(t) is heeft geen Joodse achtergrond. Een ander heeft als naam Van Vessen en die is i.t.t. Van Vessum niet Joods.

De man was molenaar en graanhandelaar, ook in andere landbouwproducten als groene erwten, tevens exporteur voor Frankrijk.

Opmerkelijk zijn twee Van Wijcks in haar moeders familie zodat van een inteelt kan worden gesproken. Dit heeft geen ernstige gevolgen aangezien na het begin van de welvaartstijd in 1960 de dorpse en kerkelijke beslotenheid werd doorbroken zodat huwelijken met partners verspreid werden gesloten.

Twee broers P. Max van Wijck en P. van Wijck die laatste al voor 1996 is overleden.

Haar grootvader was Passchier van Wijck 1845 (niet: 1839)-1939, in 1873 gehuwd met Cornelia de Jonge 1849-1925. Van beroep eveneens molenaar en handelaar. Hij overleed op 94-jarige leeftijd.

Cornelia’s voornaam is dus aanwezig in vaders en moeders familie.

Cornélie leefde tot haar dood in cohabitatie met haar broer in een vrijstaand huis buiten de bebouwde kom te Zuidzande. Zij is overleden op de quatorze juillet in 1996 op 85-jarige leeftijd.

Molen

Het bouwwerk te Terneuzen is in 1932 afgebroken maar het huis staat er nog. Ik heb nog een foto gezien, genomen hoog staand op ene trap in het midden van de straat te Terneuzen. Aldus komt het bouwwerk fraai op de fotografische plaat. De molen heeft eeuwen het stadsgezicht wel bepaald. Het woonhuis is tijdelijk als moskee in gebruik geweest.

Haar jeugd

Haar schooltijd was op de streng gereformeerde school te Terneuzen. Het was haar moeders wens de dochter op deze school te zien gaan waarop ook zij gezeten had, de vader was van Nederlands-Hervormden huize en had weerzin tegen het gereformeerde geloof. Hierover heeft zij zich later fel uitgelaten de droeve geestesgesteldheid dier aanhangers te verachten alsmede hun geborneerdheid te misprijzen. Ik zal de woorden van haar en heur vader maar niet opschrijven. Zij voorvoelde als meisje al hier geen toekomst te hebben en was voornemens uit te breken de wereld te willen zien, haar moeder gedesillusioneerd achterlatend. In de 5^e klas volgde zij vrijwillig Franse bijles van een gereformeerde leraar die niet kon nalaten de leerlingen in te peperen dat Frankrijk “goddeloze auteurs” bezit (Sue, Zola en Voltaire) en dat Parijs het ”Babylon onzer dagen” (naar Da Costa) is. Die Franse genegenheid had ze niet van een vreemd, voornoemde vader en grootvader spraken die taal al vanwege hun zakelijke contacten.

In 1938 zal, hoe ironisch, Mathilde Willink daar ter nesse geboren worden.

Haar hartewens

Al voor 1940 stelde zij haar vader voor in Parijs te gaan studeren. Had ze immers geen voorbeelden van hen die deze prachtige taal spraken? Doch de schrandere vader had zijn bedenken gezien de politieke spanningen wegens Duitsland. Hij kreeg gelijk, de Tweede Wereldoorlog zal uitbreken. Maar ook haar familie was fel tegen zo een afreizen.

Haar werk

Dan gaat zij op 3-10-1940 werken bij het Bevrachtingscommisariaat voor de Scheepvaart te Terneuzen. De sollicitatie verliep voorspoedig aangezien men iemand zocht met kennis van de Franse taal. Er waren 6 personen werkzaam. Deze ambtelijke instantie vallend onder het Departement van Waterstaat dient om de goederenscheepvaart in het kanaal van Gent naar Terneuzen te monitoren dus is het geen expeditie of cargadoor. Tegenwoordig heeft deze instantie een andere naam. Maar te bedenken valt dat zowel een ministerie als onderliggende ambtelijke structuren wegens de Bezetting onder Duits gezag komen. Wie daar als Hollander werkt zij zeker nog geen collaborateur, zulke veroordeling geschiedt volgens de Bijzondere Rechtspleging vanaf 5-11-1945 niet eerder als de inzet voor de Duitsers een duidelijk persoonlijk stempel draagt.

De mannen mochten haar graag, zij wist dat, meermaals verkeerde zij in het uitgaansleven. Ze verhaalt over het stille 5-minutenlaantje van de sluis naar de dijk waar jongeren zich ophielden om te genieten van de zonsondergang. Cornélie had dus wel een vrijheid maar niet zo als tegenwoordig. Zij noemt dit voor haar een groot stuk levensfilosofie!

Dan gebeurt het dat notabene de chef hopeloos verliefd op haar wordt en haar elke dag met rode en waterige ogen zit aan te staren. Wij noemen zulks tegenwoordig stalking. Cornélie wordt wanhopig en zoekt een uitweg.

Allerverbluffendst dat zij de durf heeft een brief te schrijven naar het Departement voor Waterstaat (ook Duits) te Den Haag met het dringend verzoek om overplaatsing. Die krijgt ze en ze neemt ontslag op 31-5-1944 onder ontvangst van een getuigschrift. Al haar vrienden moet ze achterlaten, haar familie heeft verdriet en zij huilt ook.

Naar Amsterdam

Zij kwam dus in Amsterdam medio 1944 te werk bij het Bevrachtingscommissariaat District Noord-Holland alhier, waarvan er 25 afdelingen zijn in Nederland. Ook dit bureau was Duits natuurlijk. Zij heeft er een jaar gewerkt tot augustus 1945 en de zogenaamde hongerwinter in Amsterdam meegemaakt. Alleen lijdt het geen twijfel dat de 22 personeelsleden alhier heus wel voordeel hadden want de Duitsers hadden een circuit van geld, goederen en levensvoorziening voor hun eigen mensen. De zaak was gevestigd in het Beursgebouw, wel te verstaan dat eind 18^e eeuwse Huis voor Handelsinlichtingen aan het open Damrak voorzien met de kroonlijst en karakteristieke spreuk De Cost gaet voor de Baet uyt. De ingang was aan de Oudebrugstreeg 16C.

Tegenover in het Beursgebouw Nr 11 was gevestigd De Raad voor de Scheepvaart van 1909 tot 2010, met een dubbele functie van een tuchtcollege en een onderzoeksraad. Of dit college Duits is geweest kan ik niet vinden, echter kan ik mij niet voorstellen dat een conflict met een Duits schip of met een Duits militair vaartuig dit college ooit zou kunnen voorgelegd.

Toen ik op 19-8-1982 de lang verwachte afspraak had met Cornélie op het terras van het Victoriahotel wees zij glimlachend naar het eerste gebouw aan de overkant alwaar ze dus een jaar werkzaam is geweest.

Woonachtig was Cornélie op een kamer aan de Wouwermanstraat, de chicste buurt van Amsterdam. Aangezien er in 1944-1945 geen openbaar vervoer meer was moest zij elke dag heen en terug lopen. Sociale contacten zullen er niet geweest zijn. Amsterdams heeft ze niet leren kennen.

Na de Bevrijding keerde zij huiswaarts.

Dit was de enige keer dat ik Cornélie heb aanschouwd. Zij was toen 71. Een wit gelaat door de crème, een japon met een borduursel, duidelijk old-fashioned. Ze praatte voluit en wees op haar vroegere werkplek. Ze maakte een statige indruk, met een permanente glimlach die wat verlegenheid zou kunnen betekenen maar nee, ze verhaalt de dag ervoor met een 76-jarige Jordanees gesproken te hebben, zeeman en weduwnaar. Alcoholist en roken vanaf zijn 6^e. Toch wel durf met een onbekende een gesprek aan te knopen! Maar ook de volgende dag met een Amerikaanse schilder aan wie ze nota bene haar roman wist te verkopen!

Terug in Terneuzen

De plannen in Parijs te gaan studeren nemen serieuze vormen aan, haar vader steunt haar tegen wil en dank want familie en iedereen is tegen. Letterlijk is ze door een hel gegaan om haat eigen wil door te zetten. Met moeder is het contact minder geworden aangezien die teleurgesteld is en blijft.

Vertrek naar Parijs

Ze vertrekt naar Parijs op 15-9-1946 en laat zich inschrijven voor de colleges Franse taal bestemd voor buitenlanders aan de Sorbonne die eerst op 10 november zullen aanvangen. Ze heeft onderdak maar tot het zover komt moet nog een hele voorgeschiedenis verhaald worden!

We gaan terug tot 1942

De beide broers van Cornélie, P. Max van Wijck (27) en P. van Wijck bezitten een machinefabriek. Tijdens de bezettingstijd kloppen herhaaldelijk Duitsers aan de deur voor technische ondersteuning. Max had daar, op zijn zachtst gezegd, ganz und gar keine Lust in. Daarenboven, denk ik, bestaat de kans dat Max gezien zijn technisch vernuft te werk wordt gesteld in Duitsland waar ze een expert t.b.v. oorlogsindustrie best kunnen gebruiken en dat ging niet altijd vrijwillig. Max besluit onder te duiken.

Hij komt terecht in het departement Yonne in de Bourgogne, ten Z.O. van Parijs, bij Nederlandse boeren en zit daar de oorlog uit door te werken zonder salaris. Uiteraard kende hij gelijk Cornélie ook wat Frans van zijn vader.

Allen bijeen, weet Max ooit te vertellen een zusje te hebben die de wens had geuit in Parijs Frans te willen studeren. De dochter van de boer vangt dit op en na de bevrijding in Nederland wordt een contact gelegd. Deze vrouw werkt na de Libéralisation 1944 al in Parijs.

Vervolg reis

Cornélie reist dus af op 15-9-1946 per eerste klas. En wat is hier niet een persoonlijke strijd aan vooraf gegaan, spanningen in de familie, vrienden en kennissen maar haar vader bleef haar steunen. Als ze wederkeert zal 98% (!) van de vrienden en vriendinnen haar niet meer aankijken.

Doch is er bij de boeking iets mis gegaan waardoor ze tien uren moet wachten. Zij vraagt de conducteur een telegram te sturen naar de vrouw die haar komt afhalen. En dan staat in de ochtend vroeg die ware boerendochter op het perron te Parijs, de eerste persoon die ze in Frankrijk ontmoet!

Als Cornélie de lucht gesnoven heeft, gaan beiden naar een adres aan het Parc des Buttes-Chaumond (19^e) alwaar de dochter hoofd in de huishouding is van een Nederlandse ingenieur die weduwnaar met twee kinderen is. Cornélie verblijft daar enige dagen en hoort van een schilderes, gescheiden en zeer bemiddelde vrouw als buur die drie huizen bezit. Ook aan deze werd Cornélie voorgesteld. Aldaar verneemt ze dat dier vriendin, ook schilderes, met haar moeder samenwoont aan de Blvd Pereire (17^e). De moeder hier (toen 86 jaar) is zeer onderlegd, blind en veel alleen, het zou wenselijk zijn een gezelligheidspartner te hebben die ook kan voorlezen. In ruil daarvoor krijgt ze een kamer. Deze bejaarde vrouw heeft behoord tot de vriendenkring van de Amerikaanse te Parijs werkende schilder Frank Edwin Scott (1863 - 24-12-1929) onder welke na diens overlijden de schilderijen verdeeld werden. Deze twee dames hebben eveneens een rijke status en een grote ambiance vol ontwikkelde en gegoede mensen.

Cornélie zegt ja en blijft daar in beschermd familiemilieu tot in 1950. Het kan niet anders gesteld worden dat zij met haar neus in de boter gevallen is, niet alleen het veilige en warme  onderkomen maar ook de gezien kennismaking met een grote hoeveelheid vrienden tot in Bretagne en België aan toe, die zij nog jaren zal blijven kennen, alsmede met de kleindochter (geb. 1920) van voornoemd stel.

Alhier zal Cornélie betrachten een volledige rust en concentratie alsmede een noodzakelijke fysieke inspanning. Zij kon de gesprekken volgen en ervan leren.

PS: Pereire (van Perez) van de blvd 1853 is een Joodse naam, collabo’s wilden deze wijzigen maar ging mooi niet door.

Studie Sorbonne

Het was een vierjarige cursus voor buitenlanders in de Franse taal met licentie tot leraar. De lessen beginnen op 10-11-1946. Veel Frans lezen, was het advies maar wel met in acht neming van je intellectueel niveau. Haar studentenleven was bepaald niet zo als je anders gehoord hebt, de tijd van het beginnende existentialisme met een leefwijze van seksuele vrijheid die Cornélie zich nooit zou hebben durven veroorloven. Ze heeft wel vrienden gemaakt maar dan wel afstandelijk.

Ze leerde in de Jardin du Luxembourg een Griek kennen met wie ze nog jaren gecorrespondeerd heeft. Alsmede een gesloten groep uit een Oostblokland met weinig vrijheid. Toen dezen examen gedaan hadden moesten ze onmiddellijk terug, het diploma zou worden opgestuurd. Maar ook een groep uit een Franse kolonie die haar inviteerde voor de Jardin. “Die ken ik al”, antwoordde Cornélie, “dus dit hoeft niet!” Ook correspondentie met een alleenstaande man uit de bib. die twee Elzassische schrijvers las. Als een Tsjechisch kennisje uit de bib. wel met die lui meegaat, zal deze vrouw danig aangerand worden, Cornélie denkt dat die lui hun verkregen vrijheid niet aan kunnen en zich als beesten gaan gedragen. Zo zit een serieuze relatie er dus niet in, trouwens hoe zou ze daarmee op haar kamer kunnen komen? Maar ze wilde ook niet, de voltooiing van haar geliefde studie staat hoog in haar vaandel en zijsprongen kan ze zich niet veroorloven. Duidelijk is dat Cornélie wel met mannen kan opschieten als ze maar niet opdringerig worden.

Toch kan het anders lopen als een christelijke onderwijzeres (34) na 1950 wellicht naar Cornélie’s voorbeeld door haar bemiddeling ook een studie aan de Sorbonne aanvangt maar spoedig daarna zwanger terugkomt. Niet vermeld ik wie de vader is maar de verbijstering in het streng gereformeerde milieu en het stadje Terneuzen was groot. Deze vader is zelfs nog naar Terneuzen afgereisd om geld te eisen. Toen hij dat niet kreeg heeft hij haar gehele woning kort en klein geslagen. Het schandaal nog groter. De politie zette de man het land uit, zo ging het vroeger. Die meid, zoals Cornélie haar misprijzend noemt, zal dan ook uit het gezicht verdwijnen.

Cornélie heeft nooit verklaard waarvan ze geleefd heeft maar spaargeld had ze wel.

In 1950 behaalt ze haar diploma.

Het is haar Parijse tijd geweest waaraan ze zich altijd gloeiend herinnert. Het lievelingswoord is haar courage.

Haar diploma

Degré avance in 1950 behaald met licentie tot lesgeven.

Voor écrit 16/20.

Voor oral 17/20.

Terugkeer

Je zou verwachten dat Cornélie een carrière in het bedrijfsleven of in het onderwijs gaat maken, maar nee, zij geeft 12 jaar (bij-)les (1950-1962) voor ƒ25/u in de Franse taal en grammatica. Die kent ze dan ook op haar duimpje en de conversatie is moeiteloos.

Zij leeft in cohabitatie met broer Max te Zuidzande buiten de bebouwde kom.

De kennis van de financiën en middelen is zo bekend, wellicht mijnerzijds schier indiscreet maar de opbrengst van de verkoop van de hiervoor vermelde  machinefabriek der twee broers zal een familievermogen zijn geweest. Hiervan zal zij tal van kosten voor medische handelingen kunnen betalen.

Zij geeft het boek van de titel dezer biografie uit maar krijgt geen zo gewenst respons uit het onderwijs, eens hoort ze dat het gewoon te moeilijk is. Voor de leerlingen in die tijd dan, op zich is het een charmant boek met luchtige tekst. Een tweede deel heeft ze geschreven en heb ik ook ingezien. Dit wilde ze uitgeven laten bij Bert Bakker, ik was verbaasd dat ze toch een tekort aan realiteitszin heeft gehad en ten tweeden male een teleurstelling moest incasseren. In elk geval pleit het voor haar doorzettingsvermogen!

Zij vertaalt voor een Parijse poëzieclub gedichten van vermaarde Hollandse en Vlaamse schrijvers. Ook moet ze gelezen hebben in Rousseau en Diderot alsmede citeert ze Schopenhauer maar de echte zwaarwichtige werken in de letterkunde en filosofie zijn niet aan haar besteed. Ik gaf haar in 2-1995 een copie van Balzac’s verhaal over ‘n schipbreuk bij Cadzand, wat ze niet geweten heeft. Conversationelerwijs was ze echter perfect.

Cornélie bleef ongehuwd en zonder kinderen. Het Waarom? is beantwoord een psycho-traumatisch geschrift Le Revoir fatal waarin ik als enige in haar leven heb mogen lezen. Dat verplicht mij discretie te betrachten, ook nu en later. De vrijheid was haar lief, zeker na zo een moeizaam losmakings- en bevrijdingsproces in haar jonge jaren. Ook bij haar gehuwde vrienden, logeren in andermans huis wilde ze niet, uitsluitend in een hotel. Een vrije vrouw dus maar anders dan we die nu kennen.

Cornélie stierf op 14-7-1996 mais son âme est entre nous. Het leven is kort, afgrijselijk kort, stelt ze eerder. Zij heeft wel gelééfd.

Hans Bergenthal

AMSTERDAM

mailto: bergenth@xs4all.nl

Cornelia Vicks. (1979). Hélène, la fille du meunier. Paris: La pensée universelle.

Cornelia Vicks. (1979). Hélène, la fille du meunier. Paris: La pensée universelle.

-------------------------------------------

Vertalingen

In bewerking